اقتصاد جهانی و تنگه هرمز وزنه تعیین کننده در تقابل آمریکا با ایران است

تحولات پرشتاب غرب آسیا در پی تجاوزهای آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، به ویژه جنگ 40روزه، معادلات سیاسی و امنیتی منطقه را وارد مرحله ای حساس کرده است. تداوم تنش ها در تنگه هرمز، احتمال ازسرگیری درگیری ها، مذاکرات و اختلافات تهران و واشنگتن، در کنار تحولات پرونده هسته ای ایران و جبهه یمن، چشم انداز آینده منطقه را با ابهاماتی جدی روبه رو ساخته است.

تحولات پرشتاب غرب آسیا در پی تجاوزهای آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، به ویژه جنگ 40روزه، معادلات سیاسی و امنیتی منطقه را وارد مرحله ای حساس کرده است. تداوم تنش ها در تنگه هرمز، احتمال ازسرگیری درگیری ها، مذاکرات و اختلافات تهران و واشنگتن، در کنار تحولات پرونده هسته ای ایران و جبهه یمن، چشم انداز آینده منطقه را با ابهاماتی جدی روبه رو ساخته است. در همین راستا، ایکنا در گفت وگویی با «صلاح الزبیدی»، عضو اتحادیه روزنامه نگاران عراقی و تحلیلگر مسائل غرب آسیا، به بررسی این تحولات و سناریوهای پیش رو پرداخته است.

مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید:

ایکنا ـ با توجه به اظهارات اخیر ترامپ درباره احتمال ازسرگیری جنگ با ایران، هم زمان با ادامه تلاش ها برای مذاکره و دستیابی به توافق، رویکرد کنونی آمریکا را چگونه ارزیابی می کنید و آیا افزایش هزینه های جنگ می تواند ترامپ را به سمت مذاکره و توافق با ایران سوق دهد یا او همچنان گزینه نظامی را دنبال خواهد کرد؟

معتقدم آنچه امروز شاهد آن هستیم، بیانگر نوعی تناقض آشکار در رفتار آمریکاست؛ از یک سو، تهدیدهای ترامپ، مبنی بر ازسرگیری عملیات نظامی را می شنویم و از سوی دیگر، کانال های مذاکره و میانجی گری همچنان فعال هستند. این مسئله نشان می دهد که واشنگتن هنوز موضع نهایی خود را درباره مسیری که قصد دارد در پیش بگیرد، چه مسیر نظامی و چه مسیر دیپلماتیک، مشخص نکرده است.

تهدید به استفاده از قدرت نظامی، لزوماً به معنای برخورداری از توانایی لازم برای تحقق اهداف سیاسی از طریق جنگ نیست. آمریکا با تعیین مجموعه ای از اهداف وارد این رویارویی شد، اما تداوم درگیری ها و گسترش پیامدهای اقتصادی و امنیتی آن، پرسش های جدی ای را درباره هزینه های این تقابل و نتایجی که می توان از طریق آن به دست آورد، مطرح می کند.

عامل اقتصادی، به ویژه بحران انرژی و پیامدهای آن برای بازارهای جهانی، نقش پررنگی در محاسبات آمریکا خواهد داشت؛ چراکه جنگ دیگر صرفاً یک رویارویی نظامی محدود میان دو طرف نیست، بلکه به بحرانی با ابعاد و پیامدهای بین المللی تبدیل شده است و هزینه های آن از محدوده تقابل مستقیم فراتر رفته است. بر همین اساس، مذاکره همچنان گزینه ای واقع بینانه پیش روی واشنگتن است؛ با این حال، موفقیت این مسیر مستلزم کنار گذاشتن سیاست تحمیل خواسته ها با ایران است، ایران کشوری نیست که بتوان با تحت تهدید و فشار، شروط آمریکا را بر آن تحمیل کرد.

در اینجا مایلم به نکته مهمی اشاره کنم و آن اینکه ایران مخالف مذاکره نیست، بلکه با این مسئله مخالف است که مذاکره به امتداد جنگ از طریق ابزارهای سیاسی تبدیل شود یا به عنوان ابزاری برای گرفتن امتیاز و تحمیل عقب نشینی از طریق اعمال فشارهای نظامی و اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد.

ایکنا ـ مقاومت مردم ایران در جریان تجاوزهای آمریکایی صهیونیستی و تداوم بسته ماندن تنگه هرمز از سوی نیروهای مسلح ایران و تأثیر این دو عامل بر معادلات جنگ و محاسبات آمریکا و متحدانش را چگونه ارزیابی می کنید؟

اولاً، نمی توان پایداری و ایستادگی ملت ایران را جدا از ماهیت تجربه تاریخی و سیاسی ای که این ملت طی چندین دهه پشت سر گذاشته است، مورد بررسی قرار داد. ایران با تحریم ها، محاصره، فشارها و تهدیدها مواجه بوده و در طول این دوره، نهادها و توانمندی های ملی ای را ایجاد و انباشته کرده است که به این کشور در ادامه مسیر و مقابله با بحران ها کمک کرده اند.

در طول جنگ چهل روزه، چالش صرفاً به بُعد نظامی محدود نمی شد، بلکه انسجام جبهه داخلی، تداوم فعالیت نهادهای دولتی و توانایی جامعه برای مواجهه با شرایط جنگی را نیز در بر می گرفت.

تنگه هرمز صرفاً یک گذرگاه آبی جغرافیایی نیست، بلکه یکی از مهم ترین شریان های راهبردی اقتصاد جهانی به شمار می رود. هرگونه اختلال در تردد دریایی از این تنگه، به طور مستقیم بر بازارهای نفت، انرژی و تجارت بین المللی تأثیر می گذارد. از منظر راهبردی، اهمیت این تنگه در آن است که سطح رویارویی را از مرزهای درگیری نظامی مستقیم به سطح تأثیرگذاری بر اقتصاد جهانی منتقل کرده است؛ مسئله ای که هزینه ادامه جنگ را برای ایالات متحده و متحدانش افزایش می دهد.

باید این معادله را از زاویه مسئولیت همه طرف ها در قبال امنیت دریانوردی، حفاظت از غیرنظامیان و اقتصاد جهانی نیز بررسی کنیم. تجربه ایران نشان داد که برتری نظامی و فناوری به تنهایی برای تعیین تکلیف جنگ ها کافی نیست و توانایی یک کشور برای ایستادگی، مدیریت منابع خود و حفظ انسجام داخلی، از عناصر اساسی در معادله قدرت به شمار می روند.

ایکنا ـ درباره خوداتکایی ایران در جنگ های 12روزه و چهل روزه و اینکه این راهبرد تا چه اندازه توانسته است در برابر فشارهای آمریکا و رژیم صهیونیستی، قدرت مقاومت و استقلال تصمیم گیری ایران را حفظ کند، بفرمایید.

خوداتکایی یکی از مهم ترین درس های راهبردی جمهوری اسلامی در مواجهه با تحریم ها، فشارهای خارجی و جنگ های متوالی بود. ایران از همان سال های اولیه دریافت که کشوری که امنیت و توانمندی های نظامی خود را به اراده قدرت های خارجی گره بزند، همواره در معرض باج خواهی و فشار سیاسی قرار خواهد داشت. به همین دلیل، به سمت ایجاد و توسعه توانمندی های ملی خود در حوزه های صنایع دفاعی، فناوری، پژوهش علمی و تولیدات نظامی حرکت کرد.

در حوزه نظامی، ایران برای توسعه توانمندی های موشکی، پهپادها و سامانه های دفاعی خود تلاش های بسیاری انجام داد و در حوزه اقتصادی نیز درصدد ایجاد جایگزین های داخلی و کاهش وابستگی به خارج برآمد؛ هرچند تحریم ها همچنان چالش های بزرگی را بر اقتصاد این کشور تحمیل می کنند. همچنین در حوزه دیپلماسی نیز ایران شبکه ای از روابط منطقه ای و بین المللی خود را حفظ و تلاش کرده، مشارکت های خود را متنوع سازد و گزینه هایش را به محور غرب محدود نکند.

تجربه دو جنگ دوازده روزه و چهل روزه، زمینه مهمی برای ارزیابی این راهبرد فراهم می کند؛ چراکه این دو جنگ اهمیت برخورداری از توانمندی های ملی و توانایی ادامه رویارویی را نشان دادند، اما در عین حال، چالش هایی را نیز در زمینه حفاظت از زیرساخت ها، تأسیسات حیاتی و توانمندی های دفاعی آشکار کردند.

البته میان خوداتکایی و انزوا تفاوت وجود دارد. ایران ملزم به رویگردانی از جهان نیست، بلکه باید قدرتی ملی و مستقل ایجاد کند که به آن توانایی مذاکره و همکاری از موضع برابر را بدهد. از نظر من، استقلال واقعی صرفاً با آنچه یک کشور در اختیار دارد، از جمله تسلیحات، سنجیده نمی شود، بلکه معیار آن توانایی کشور برای اتخاذ تصمیم سیاسی خود به دور از دیکته های خارجی است و این مهم ترین ارزش راهبردی سیاست خوداتکایی به شمار می رود.

ایکنا ـ نظر شما درباره تحولات جاری در یمن و تقابل با عربستان چیست؟

آنچه در یمن رخ می دهد، نه از تحولات بزرگ منطقه ای جداست و نه از ماهیت منازعه داخلی یمن که طی سال ها با مداخلات متعدد منطقه ای و بین المللی گره خورده است.

عوامل متعددی در پس تشدید تنش های کنونی قرار دارند که مهم ترین آن ها عبارت اند از: ناکام ماندن روند سیاسی، بازگشت رقابت بر سر مناطق راهبردی، به ویژه مناطق ساحلی و گذرگاه های دریایی، و همچنین پیامدهای رویارویی منطقه ای میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل.

باید به این نکته مهم اشاره کرد که روابط میان صنعاء و ریاض مراحل مختلفی از تنش زدایی و مذاکره را پشت سر گذاشته است، اما تحولات میدانی اخیر بار دیگر رویارویی را به صحنه بازگردانده است؛ به ویژه با ازسرگیری حملات به خاک عربستان و حملات هوایی عربستان در داخل یمن. از دیدگاهی که انصارالله از آن حمایت می کند، این منازعه همچنین با مسئله حاکمیت یمن و مخالفت با مداخله خارجی مرتبط است؛ در حالی که ریاض می گوید برای حفاظت از امنیت، مرزها و تأسیسات حیاتی خود اقدام می کند.

آنچه موجب نگرانی است این که رویارویی دیگر به خطوط تماس سنتی محدود نمانده، بلکه به تأسیسات اقتصادی و گذرگاه های دریایی نیز گسترش یافته است؛ موضوعی که خطر گسترش دامنه منازعه را در پی دارد. راه حل نمی تواند صرفاً نظامی باشد؛ یمن به یک توافق سیاسی جامع نیاز دارد که حاکمیت و تمامیت ارضی آن را حفظ کند و به مداخلاتی که در طولانی شدن جنگ نقش داشته اند، پایان دهد.

ایکنا ـ به نظر شما انصارالله، پیشروی در میدان را تا کجا ادامه خواهد داد و این پیشروی تا چه اندازه موقعیت جنبش را تثبیت می کند؟

به اعتقاد من، ما در برابر مرحله ای از بازآرایی موازنه های منطقه ای قرار داریم، نه صرفاً یک دور درگیری نظامی گذرا. منطقه شاهد تداخل چندین پرونده است: رویارویی آمریکا و ایران، امنیت انرژی، منازعه در یمن، امنیت دریای سرخ و تنگه هرمز، علاوه بر مسئله فلسطین.

این پرونده ها از یکدیگر جدا نیستند، بلکه به هم پیوند خورده اند و هرگونه تشدید تنش در یکی از آن ها بر سایر عرصه ها نیز تأثیر می گذارد. درباره انصارالله باید گفت، این جنبش طی سال های گذشته ثابت کرده است که به طرفی تأثیرگذار در معادلات یمن و منطقه تبدیل شده و دیگر صرفاً یک نیروی محلی نیست که بتوان هنگام صحبت درباره آینده یمن، آن را نادیده گرفت.

اهمیت موقعیت راهبردی این جنبش در جغرافیای یمن، به ویژه در اشراف بر دریای سرخ و تنگه باب المندب که یکی از مهم ترین گذرگاه های تجاری و دریایی جهان است، دوچندان شده و آینده این جنبش و افزایش توانمندی آن، به عوامل متعددی از جمله توانایی در اداره مناطق تحت نفوذ خود، حفظ انسجام داخلی، تعامل با دیگر نیروهای یمنی و همچنین ماهیت موازنه های منطقه ای و بین المللی بستگی دارد.

اما تداوم تحرکات این جنبش را نباید جدا از روند جنگ و تحولات سیاسی دانست. این جنبش مبارزه اش را دفاع از یمن و منافع آن می داند؛ در حالی که طرف های منطقه ای و بین المللی این تحرکات را تهدیدی برای امنیت دریانوردی و ثبات منطقه ای تلقی می کنند. از این رو، منطقه با چندین سناریو مواجه است، از جمله سناریو تنش زدایی و تفاهمات سیاسی، سناریو ادامه فرسایش متقابل، و سناریو گسترش رویارویی به عرصه های دیگر.

پیام اصلی که باید به قدرت های بین المللی منتقل شود، این است که امنیت منطقه را نمی توان صرفاً از طریق قدرت نظامی بنا کرد و نمی توان معادلات سیاسی جدیدی را بدون در نظر گرفتن منافع ملت های منطقه و حاکمیت کشورهای آن تحمیل کرد.

ایکنا ـ در پایان اگر نکته ای باقی مانده که فکر می کنید بیان آن ضروری است بفرمایید.

مایلم به یک مسئله اساسی اشاره کنم و آن اینکه منطقه در حال عبور از مرحله ای سرنوشت ساز بوده و آنچه امروز در جریان است، صرفاً یک منازعه بر سر پرونده های نظامی، هسته ای یا اقتصادی نیست، بلکه منازعه ای بر سر شکل نظام منطقه ای و آینده موازنه های سیاسی در منطقه غرب آسیا است.

تجربه ها ثابت کرده اند که سیاست جنگ ها، تحریم ها و فشارها با وجود ایستادگی و مقاومت پایدار موفق نبوده است و نادیده گرفتن اراده ملت ها و حقوق کشورها در زمینه حاکمیت و استقلال، تنها به تنش بیشتر منجر می شود. آنچه مهم است درک کنیم اینکه ایران صرفاً یک پرونده مذاکره بر سر میز قدرت های بزرگ نیست، بلکه کشوری با تاریخ، نهادها، توانمندی ها و منافع ملی خود است و حق دارد مطابق با قوانین بین المللی از امنیت و حاکمیت خود دفاع کند.

به همین دلیل ثبات منطقه نمی تواند جدا از مسئله فلسطین محقق شود و بدون پرداختن به ریشه های منازعات منطقه ای و پایان دادن به منطق مداخلات و سلطه جویی امکان پذیر نیست.

تحمیل اراده ها از طریق زور نمی تواند صلحی پایدار ایجاد کند و مسیر رسیدن به ثبات با به رسمیت شناختن متقابل حقوق، حاکمیت و منافع آغاز می شود، نه با تلاش برای به زانو درآوردن کشورها و وادار کردن آن ها به امتیازدهی تحت تهدید.

انتهای پیام

نظرات

captcha